Fisiltilar ve Ciglikar Psikyatri Merkezi

Kişilik özellikleri çocuk doğduğu andan itibaren etrafındaki olaylarla başa çıkmak için geliştirdiği, öğrendiği yöntemler, kişinin kendine özgü davranışlarıdır. Normal   kişilik  özelliklerinin abartılı bir şekilde kişinin kendisine ve çevresine rahatsızlık verecek biçimdeyaşandığında ya da  kişilik  özellikleri karakteristik olarak katı ve uyumsuz olduğunda kişide belirgin bir bozulma ya da strese neden olduğunda kişilik bozukluğundan söz edilir. 

Kişilik bozukluğunun toplumdaki yaygınlığının %5-20 arasında olduğu tahmin edilmektedir.

Kişilik bozukluğunun tedavisinde farklı yaklaşımlar söz konusudur. İlaç tedavisi bozuklukların özelliklerinin azaltılmasında kullanılabilir. Bilişsel, davranışsal, kişilerarası terapi gibi teknikler farklı kişilik bozukluklarında kullanılabilmektedir.

Kişilik bozuklukları sergilenen ortak özelliklere göre farklı başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma temel alındığında kişilik bozukluklarının belirgin özellikleri aşağıda belirtilmiştir.

Paranoid Kişilik Bozukluğu

A. Aşağıdakilerden en az dördünün olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, başkalarının davranışlarını kötü niyetli olarak yorumlayıp sürekli bir güvensizlik ve kuşkuculuk gösterme.
      - Yeterli bir temele dayanmadan başkalarının kendisini sömürdüğünden, aldattığından veya kendine zarar verdiğinden kuşkulanma.
       - Dostlarının veya iş arkadaşlarının kendine olan bağlılığı veya güvenirliği üzerine yersiz kuşkuların varlığı.
      - Söylediklerinin kendisine karşı kötü niyetle kullanılacağından yersiz korkuları olduğundan başkalarına sır vermek istememe.
     - Sıradan sözlerden, olaylardan aşağılandığı veya kendisine gözdağı verildiği şeklinde anlamlar çıkarma.
     - Sürekli kin besleme.
     -  Kişiliğine ve itibarına saldırıldığı yargısı taşıma, öfke ve karşı saldırıda bulunma.
     - Haksız yere eşinin sadakatsızlığı ile ilgili kuşkulara kapılma.
B. Şizofreninin, psikotik özellikler gösteren bir duygudurum bozukluğunun veya başka bir psikotik bozukluğun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır ve genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir.

Şizoid Kişilik Bozukluğu

A. Aşağıdakilerden en az dördünün olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, sürekli toplumsal ilişkilerden kopma ve duyguların anlatımında kısıtlı olma örüntüsü,
     - Ailenin bir parçası değilmiş gibi davranma, yakın ilişkiye girmeme ve yakın ilişkilerden zevk almama.
     - Çoğunlukla tek bir etkinlikte bulunmayı tercih etme.
     - Cinsel deneyim yaşamaya karşı oldukça ilgisizlik.
     - Çok az etkinlikten zevk alma.
     - Yakın arkadaş ve sırdaşın olmaması.
     - Övgü ve eleştirilere karşı ilgisiz kalma.
     - Duygusal soğukluk, kopukluk veya tekdüze bir duygulanım gösterme.
B. Şizofreninin, psikotik özellikler gösteren bir duygudurum bozukluğunun veya başka bir psikotik bozukluğun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır ve genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir.

Şizotipal Kişilik Bozukluğu

A. Aşağıdakilerden en az dördünün olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, bilişsel veya algısal çarpıklıkların ve alışılmışın dışında davranışların yanı sıra yakın ilişkilerde rahatsızlık duyma ve yakın ilişkilere girebilme becerisinde yetersizlikle kendini gösteren, toplumsal ve kişilerarası yetersizliklerin olduğu sürekli bir örüntüdür.
     - Referans fikirleri.
     - Davranışı etkileyen, kültürü ile uyumlu olmayan acayip inanışlar, büyüsel düşünceler.
     - Olağandışı algısal yaşantılar, bedensel yanılsamalar.
     - Acayip düşünüş ve konuşma biçimi.
     - Kuşkuculuk ya da paranoid düşünce.
     - Uygunsuz ya da kısıtlı duygulanım.
     - Acayip, kendine özgü davranış veya görünüm.
     - Yakın arkadaş ve sırdaşların olmaması.
     - Azalmayan aşırı toplumsal anksiyete, paranoid korkular.

B. Şizofreninin, psikotik özellikler gösteren bir duygudurum bozukluğunun veya başka bir psikotik bozukluğun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır ve genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu

A. Aşağıdakilerden en az üçünün olması ile belirli, 15 yaşından beri süregelen, başkalarının haklarını saymama, başkalarının haklarına saldırma örüntüsüdür.
     - Tutuklanması için zemin hazırlayan tekrarlayıcı eylemlerde bulunma, yasalara ve toplumsal kurallara ayak uyduramama.
     - Sürekli yalan söyleme, takma isim kullanma, kişisel çıkar ve zevki için başkalarını atlatma.
     - Dürtüsellik ve gelecek için tasarılar yapamama.
     - Yineleyen kavgalar veya saldırılarla belirli sinirlilik ve saldırganlık.
     - Kendi ve başkalarının güvenliği konusunda umursamazlık
     - Bir işi sürekli götürememe, mali yükümlülüklerini yerine getirememe ile belirli sürekli sorumsuzluk.
     - Başkalarına zarar verme, kötü davranma veya bir şey çalma durumuna karşı ilgisizlik veya bunlara kendine göre mantıklı açıklamalar getirme, vicdan azabı çekmeme.
B. Kişi en az 18 yaşındadır.
C. 15 yaşından önce başlayan davranım bozukluğunun kanıtları vardır.
D. Antisosyal davranış sadece şizofreni veya manik epizodun gidişi sırasında ortaya çıkmayabilir.

Borderline Kişilik Bozukluğu

Aşağıdakilerden beşinin olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, kişiler arası ilişkilerde, benlik algısında ve duygulanımda tutarsızlık ve belirgin dürtüselliğin olduğu sürekli bir örüntüdür.
     - Gerçek veya hayali bir terkedilmeden kaçınmak için çılgınca çabalar gösterme.
     - Gözünde aşırı büyütme ve yerin dibine sokma uçları arasında gidip gelme, gergin ve tutarsız kişilerarası ilişkilerin varlığı.
     - Kimlik karmaşası; belirgin olarak ve sürekli bir biçimde tutarsız benlik algısı veya kimlik duyumu.
     - Kendine zarar verme olasılığı yüksek en az iki alanda dürtüsellik.
     - Yineleyen intiharla ilgili davranışlar, girişimler, göz korkutmalar.
     - Duygudurumda belirgin tepkiselliğe bağlı instabilite.
     - Kendini sürekli boşlukta hissetme.
     - Uygunsuz, yoğun öfke ya da öfkesini kontrol edememe.
     - Stresle ilişkili geçici paranoid düşünce veya ağır dissosiyatif semptomlar.

Histrionik Kişilik Bozukluğu

Aşağıdakilerden en az beşinin olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, aşırı duygusallık ve ilgilenilme arayışı gösteren sürekli bir örüntüdür.
     - İlgi odağı olmadığı durumlarda rahatsız olma.
     - Başkalarıyla iletişimine çoğu zaman uygunsuz bir şekilde cinsel yönden ayartıcı davranışlar belirgindir.
     - Hızlı değişen ve yüzeysel kalan duygular sergileme.
     - İlgiyi çekmek için fiziksel görümünü kullanma.
     - Aşırı düzeyde başkalarını etkilemeye yönelik ve ayrıntıdan yoksun bir konuşma biçiminin varlığı.
     - Gösteriş yapma, yapmacık davranma ve duygularını aşırı bir abartı ile gösterme.
     - Telkine yatkınlık ve  kolay etkilenme.
     - İlişkilerin olduğundan daha yakın olması gerektiğini düşünme.

Narsistik Kişilik Bozukluğu

Aşağıdakilerden en az beşinin olması ile belirli, genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, üstünlük duygusu, beğenilme gereksinimi ve empati yapamamanın olduğu sürekli bir örüntüdür.
     - Kendisinin çok önemli olduğu duygusunu taşıma.
     - Sınırsız başarı, güç, zeka, güzellik veya kusursuz sevgi düşlemleri üzerine kafa yorma.
     - Özel ve eşi bulunmaz birisi olduğuna ve ancak başka özel veya toplumsal durumu üstün kişilerin kendisini anlayabileceğine ya da ancak onlarla arkadaşlık edebileceğine inanma.
     - Çok beğenilmek isteme.
     - Hak kazandığı duygusu varlığı.
     - Kişilerarası ilişkileri kendi çıkarı için kullanma, amaçlarına ulaşmak için başkalarının zayıf taraflarını kullanma.
     - Empati yapamama.
     - Çoğu zaman başkalarını kıskanma ya da başkalarının kendisini kıskandığını sanma.
     - Küstah, kendini beğenmiş davranış ve tutumlar sergileme.

Çekingen Kişilik Bozukluğu

Aşağıdakilerden en az dördünün olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, toplumsal ketlenmenin, yetersizlik duygularının ve olumsuz değerlendirilmeye aşırı duyarlılığın olduğu sürekli bir örüntüdür.

• Eleştirilecek, beğenilmeyecek ya da dışlanacak olma korkusuyla kişiler arası ilişki gerektiren mesleki etkinliklerden kaçınmak.
• Sevildiğinden emin olmadıkça insanlarla ilişkiye girmek istememe.
• Mahcup düşeceği, alay konusu olacağı korkusuyla yakın ilişkilerde tutukluk gösterme.
• Toplumsal durumlarda eleştirileceği ya da dışlanacağı üzerine kafa yorma.
   Yetersizlik duyguları yüzünden yeni kişilerle aynı ortamda bulunduğu durumlarda ketlenme.
• Kendisini toplumsal yönden beceriksiz, kişisel olarak albenisi olmayan biri olarak görme.
• Mahcup düşebileceğinden ötürü kişisel girişimlerde bulunmak ya da yeni etkinliklere katılmak istememe.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Aşağıdakilerden en az dördünün olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, uysal ve yapışkan davranışa ve ayrılma korkusuna yol açacak biçimde kendisine bakılma gereksiniminin aşırı olmasıyla giden sürekli bir örüntüdür.

• Başkalarından bol miktarda öğüt ve destek almazsa gündelik kararlarını vermekte güçlük çekme.
• Yaşamının çoğu alanında sorumluluk almak için başkalarına gereksinim duyma.
• Desteğini yitireceği ya da kabul görmeyeceği korkusuyla başkaları ile aynı görüşü paylaşmadığını söylemekte zorluk çekme.
• Tasarıları başlatma, kendi başına iş yapma zorluğunun varlığı.
• Başkalarının bakım ve desteğini sağlamak için hoş olmayan şeyleri yapmayı isteyecek kadar aşırıya gitme.
• Kendine bakamayacağına ilişkin aşırı korku nedeniyle tek başına kaldığında kendisini rahatsız veya çaresiz hissetme.
• Yakın bir ilişki sonlandığında bir bakım ve destek kaynağı olarak derhal başka bir ilişki arayışı içine girme.
• Kendi kendine bakma durumunda bırakılacağı üzerine gerçekçi olmayan bir biçimde kafa yorma.

Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Aşağıdakilerden en az dördünün olması ile belirli, genç erişkinlik dönemimde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, esneklik, açıklık ve verimlilik pahasına düzenlilik, mükemmeliyetçilik, zihinsel ve kişilerarası kontrol koyma üzerine aşırı kafa yormanın olduğu sürekli bir örüntüdür.
-Asıl amacı unutturacak şekilde ayrıntılar, kurallar, listeler, sıralama, organize etme ya da program yapma ile uğraşıp durma.
-İşin bitmesini zorlaştıran mükemmeliyetçilik gösterme.
-Etkinlik ve arkadaşlarından yoksun kalacak şekilde kendini işe adama.
-Ahlak, doğruluk, değerler gibi konularda esneklik göstermeme.
-Özel bir değeri olmasa bile eski, değersiz şeyleri elden çıkaramama.
-Görev dağılımı yapmak ve başkaları ile birlikte çalışmak istememe.
-Para harcama konusunda hem kendisine, hem de başkalarına karşı cimri davranma.
-Katılık ve inatçılık.